Opinia czy zmiana zarządzenia Prezesa NFZ wymaga zmiany umowy

OPINIA sporządzona dla POROZUMIENIA ZIELONOGÓRSKIEGO, Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia z siedzibą w Zielonej Górze

w sprawie wpływu zmian stosownych zarządzeń Prezesa NFZ (określających szczegółowe warunki realizacji umów) na treść umowy o udzielanie świadczeń łączącej świadczeniodawcę z NFZ.

Zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (zwanej dalej ustawą o świadczeniach), podmioty wykonujące działalność leczniczą, które zamierzają udzielać świadczeń finansowych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, zobowiązane są do podpisania stosownej umowy (art. 132 ust. 1 ustawy o świadczeniach).

Warunki realizacji umowy określają przepisy prawa powszechnie obowiązującego, w szczególności ustawy o świadczeniach i aktów wykonawczych do niej (w tym określające zakres świadczeń gwarantowanych – art. 31d oraz ustalające ogólne warunki umów – art.
137). Dodatkowo, szczegółowe warunki umowy określane są przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, będąc wydawane w formie zarządzeń (w przypadku świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej jest to zarządzenie Prezesa NFZ w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej).

Należy w tym zakresie wyraźnie wskazać, iż stosowne zarządzenia Prezesa NFZ, o których mowa powyżej nie są przepisami prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 1 Konstytucji). Skutkiem tego, postanowienia tych zarządzeń są wiążące dla świadczeniodawców, w tym świadczeniodawców poz, z chwilą zawiązania określonego stosunku prawnego z NFZ (zawarcia umowy o udzielanie świadczeń) i w zakresie, w jakim strony tej umowy wyrażą na to zgodę.

Bezspornym więc jest iż stosowne przepisy zarządzenia Prezesa NFZ określające szczegółowe warunki umowy o udzielanie świadczeń są, z chwilą zawarcia umowy z NFZ przez świadczeniodawcę, wiążące dla świadczeniodawcy – choć wyłącznie w zakresie, który umowa ta określa.

Odpowiedzi natomiast wymaga, czy zmiany zapisów zarządzenia Prezesa NFZ dokonane po dacie zawarcia umowy przez świadczeniodawcę, są dla tego świadczeniodawcy wiążące automatycznie, bez konieczności ich inkorporowania do umowy (poprzez podpisanie stosownego aneksu), czy też wymagają zgody tegoż świadczeniodawcy – poprzez złożenie stosownego oświadczenia woli (podpisanie aneksu).

W tym zakresie odpowiedź jest jednoznaczna: skoro przepisy zarządzenia Prezesa NFZ nie są przepisem prawa powszechnie obowiązującego, to jego ewentualne zmiany nie są wiążące dla świadczeniodawcy. Nie istnieje bowiem przepis prawa, który nadałby takie
uprawnienie – uprawnienie do jednostronnego kształtowania postanowień umowy – Prezesowi NFZ.

Przytoczoną wyżej interpretację potwierdza także orzecznictwo sądów powszechnych. Wystarczające w tym zakresie będzie wskazanie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11.12.2018 r., sygn. akt V ACa 1346/17)

Artykuł 102 u.ś.o.z. nie zawiera delegacji do wydania aktu prawnego, lecz podstawę kompetencyjną podejmowania określonych czynności przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Oznacza to, że zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia wydawane jedynie w oparciu o przepis kompetencyjny, zawierają postanowienia, które muszą być wprowadzone przez strony wprost lub pośrednio (przez odwołanie do nich) do umowy. Postanowienia takie, mieszcząc się w zasadzie swobody umów, stanowią sposób ukształtowania ich treści. Jeżeli nie zostały przeniesione wprost i w całości do umowy, tylko przez wskazanie, należy je traktować jako wzorzec kwalifikowany wyznaczający treść stosunku prawnego, oddziaływujący na treść, ale zewnętrzny wobec umowy (lex contractus). Konsekwentnie zmiana wzorca dokonywana zarządzeniem Prezesa NFZ, dla związania stron kontraktu, wymaga przyjęcia go przez adherenta.

Wobec powyższego, należy uznać, iż zamiany zarządzenia Prezesa NFZ obejmujące zasady i warunki udzielania świadczeń opieki zdrowotnej przez świadczeniodawców, są dla tychże świadczeniodawców wiążące wyłącznie w razie ich akceptacji przez obie strony umowy o udzielanie świadczeń, wyrażonej poprzez zawarcie stosownego aneksu do umowy. Zmiany takowe, bez aneksu do umowy o udzielanie świadczeń, nie wiążą świadczeniodawcy, a co więcej – wobec postanowień § 42 Ogólnych Warunków Umów (Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej) – odmowa podpisania aneksu nie może być przesłanką do rozwiązania przez NFZ umowy ze świadczeniodawcą (za wyjątkiem zmian wynikających ze zmiany stanu prawnego – w którym to wypadku rozwiązanie umowy jest dozwolone za wypowiedzeniem).

Kancelaria Prawna
Federacji PZ
Ryszard Bigosiński